Private Equity, Investment Banking và M&A: Giống và Khác nhau thế nào?
1. “GỌI TÊN” cho đúng: định nghĩa của giới thực chiến
Trước khi đi sâu vào so sánh, chúng ta cần “chuẩn hóa” lại khái niệm.
Private Equity (PE): Lưu ý rằng PE là “Đầu tư cổ phần chưa đại chúng”, KHÔNG PHẢI là “Đầu tư cổ phần tư nhân” (theo nghĩa sở hữu tư nhân đối lập với sở hữu nhà nước) như nhiều bản dịch sai lệch trên internet hoặc từ định nghĩa của AI. Hiểu đơn giản: PE là hoạt động mà các quỹ PE sẽ huy động vốn từ các nhà đầu tư để rót vào các công ty chưa đại chúng (hoặc các công ty đã niêm yết rồi chuyển thành chưa đại chúng), sau đó hỗ trợ công ty cải thiện hoạt động kinh doanh, tái cấu trúc, thúc đẩy tăng trưởng, cuối cùng là thoái vốn kiếm lời sau trung bình 3-5 năm. Ví dụ: tại Việt Nam, Quỹ Mekong Capital đầu tư vào F88 hay Thế Giới Di Động (thời điểm chưa niêm yết) chính là hoạt động PE điển hình.
Investment Banking (IB) – Ngân hàng đầu tư: Cái tên dễ gây hiểu lầm nhất! Thực chất, ngân hàng đầu tư lại không phải làm đầu tư như PE. IB lại là nhà tư vấn với vai trò thiết kế thương vụ đầu tư hoặc M&A, hoặc cố vấn quá trình niêm yết. Họ giúp doanh nghiệp huy động vốn (qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu, vay ngân hàng) hoặc tư vấn bán cả công ty, hoặc mua lại (thâu tóm) công ty khác, và cả niêm yết hoặc IPO. Họ là “bà mối” cao cấp, mà qua bàn tay nhào nặn âm thầm của họ, qua một đêm, thế giới có thể nghe công bố một thương vụ bùng nổ mới toanh (from Zero to Hero). Ví dụ: Theo DealstreetAsia, thương vụ Masan Consumer Holding chuẩn bị IPO có sự tham gia tư vấn của các ngân hàng đầu tư lớn (Morgan Stanley, UBS, Jefferies).
Mergers and Acquisitions (M&A) – Sáp nhập và Thâu tóm: M&A không phải là một ngành hay tổ chức, nó là một nghiệp vụ hoặc một chiến lược. Đó là quá trình hai công ty nhập lại với nhau hoặc một bên thâu tóm bên kia. Ví dụ kinh điển: Thương vụ Masan mua lại VinCommerce (VinMart) là một case M&A trong thị trường bán lẻ Việt Nam.
2. PE VÀ IB: CẶP BÀI TRÙNG NHƯNG KHÁC CHIẾN TUYẾN
Mối quan hệ giữa PE và IB thường được ví như “Buy-side” (Bên mua – PE) và “Sell-side” (Bên bán/Tư vấn – IB).
Khác biệt cốt lõi: IB chỉ làm tư vấn cho từng thương vụ, họ kiếm tiền từ phí tư vấn khi thương vụ thành công (success fee – phí thành công). Họ xong việc là nhận tiền, ít chịu rủi ro về hoạt động sau này của doanh nghiệp. Ngược lại, PE kiếm tiền từ sự tăng trưởng giá trị doanh nghiệp. Họ bỏ tiền túi (của quỹ) ra, nên họ phải “nằm gai nếm mật”, thực hiện quá trình tạo thêm giá trị và chịu rủi ro mất vốn nếu quá trình này thất bại. Họ nhắm đến lợi nhuận từ việc nhân giá trị khoản đầu tư ban đầu lên gấp nhiều lần khi thoái vốn.
Điểm giao thoa: Cả PE và IB đều cần những nghiệp vụ và kỹ năng tương tự nhau, như định giá (Valuation), lập mô hình tài chính (Financial Modeling), phân tích kinh doanh, cấu trúc thương vụ, v.v. Chẳng hạn, IB cần định giá để bán được giá tốt, PE cần định giá để không bị mua hớ. Trong đa số các thương vụ, PE và IB thường ở 2 chiến tuyến: PE là bên mua (buy-side) và IB là đại diện của bên bán (sell-side). Do sự giao thoa này mà các kỹ năng của người làm thương vụ PE và IB gần giống nhau.
3. PE VÀ M&A: ĐỪNG NHẦM LẪN CÔNG CỤ VỚI MỤC ĐÍCH
“Vậy đầu tư PE có phải là làm M&A không?”. Câu trả lời là: Có, nhưng không phải lúc nào PE cũng làm M&A, vì M&A chỉ là công cụ, hoặc phương tiện, chứ M&A không phải là mục đích của PE. Thực tế là có khá nhiều người lẫn lộn giữa phương tiện (M&A) và mục đích của thương vụ (đầu tư PE kiếm lợi nhuận).
Giống nhau: quỹ PE khi đầu tư vốn mua lại (Buyout) một doanh nghiệp chính là đang thực hiện một thương vụ M&A. Khi đó, kỹ năng thẩm định tra soát toàn diện (Due Diligence) và đàm phán hợp đồng (SPA), cấu trúc khoản đầu tư là những yêu cầu bắt buộc cho cả hai mảng này.
Khác biệt: M&A là công cụ, là cách làm, còn PE là mục đích đầu tư (có hoặc không có sử dụng công cụ M&A). Một quỹ PE có thể đầu tư với vai trò cổ đông thiểu số (như cách làm của đa số các quỹ PE tại Việt Nam), và khi đó các thương vụ đầu tư của họ không làm theo cách M&A. Ngược lại, một doanh nghiệp sản xuất (ví dụ: Kido Group) khi mua lại một công ty khác (ví dụ Bánh bao Thọ Phát) để mở rộng danh mục sản phẩm thì đó đích thị là hoạt động M&A, nhưng lại không phải là đầu tư PE. Trường hợp này chính là M&A chiến lược.
4. IB VÀ M&A: BÀ MỐI VÀ ĐÁM CƯỚI
Còn IB và M&A có mối liên hệ thế nào?
IB là người “đạo diễn” cho các thương vụ M&A, nhưng IB rộng hơn nhiều. IB không chỉ làm M&A, mà IB còn làm các thương vụ thu xếp vốn (vốn vay hoặc vốn chủ sở hữu (qua IPO hoặc phát hành trái phiếu, cổ phiếu). IB bao trùm M&A, nên các ngân hàng đầu tư lớn thường có một phòng ban phụ trách riêng mảng M&A, bên cạnh nhiều bộ phận tư vấn khác, ví dụ tư vấn IPO.
Do IB bao trùm M&A, nên người làm IB có thể phải biết cả hai mảng này. Nếu làm IB mảng tư vấn M&A, bạn không chỉ cần biết tìm đối tác, mà phải hiểu sâu sắc về cấu trúc pháp lý, quy trình sáp nhập để “đám cưới” diễn ra êm đẹp và lâu dài. Nếu làm trong doanh nghiệp và phụ trách mảng đầu tư chiến lược, bạn có thể làm các thương vụ M&A để triển khai chiến lược tăng trưởng của doanh nghiệp mình. Khi đó, bạn cũng phải lựa chọn, thẩm định toàn diện doanh nghiệp mục tiêu, và cũng phải cấu trúc giao dịch mua bán này, giống như bạn đang làm IB, nhưng khách hàng của bạn là chính là công ty của mình.
5. VẬY LÀM PE, IB HAY M&A THÌ CẦN BIẾT GÌ?
Thực tế là ranh giới công việc ngày càng mờ nhạt. Một chuyên viên PE giỏi phải có tư duy của IB để biết cách cấu trúc thương vụ phù hợp để đầu tư thành công, hoặc để thoái vốn (Exit) mang lợi nhuận tốt. Trong khi đó, một chuyên gia IB giỏi phải hiểu “khẩu vị” và yêu cầu của các quỹ PE để chào hàng đúng khách.
Ai cần biết về PE – IB?
Sinh viên tài chính muốn vào các quỹ đầu tư PE, hoặc bộ phận IB của công ty chứng khoán, công ty kiểm toán.
Chuyên viên ngân hàng, kiểm toán viên, nhân viên môi giới hay phân tích chứng khoán muốn chuyển sang mảng tư vấn tài chính doanh nghiệp hoặc mảng M&A của tập đoàn.
Tại sao? Để hiểu một quyết định đầu tư xuất phát từ đâu. Quan trọng nhất là có tư duy đúng ngay từ đầu: tư duy “Deal-making” (Kiến tạo thương vụ). Có tư duy đúng, bạn dễ dàng thuyết phục các bên vì có thể đoán biết được động lực của từng bên trong thương vụ là gì.
Ai cần biết về M&A?
Chủ doanh nghiệp, nhà sáng lập Startup muốn gọi vốn hoặc bán công ty.
Luật sư, kiểm toán viên muốn nắm rõ toàn bộ quy trình của một thương vụ, bên cạnh công tác due diligence mình thường phụ trách.
Nhân sự phụ trách chiến lược của tập đoàn
Tại sao? Để không bị “thuốc” bởi các chuyên gia IB bậc thầy rất giỏi thuyết phục người khác; hoặc không muốn bị “nuốt chửng” trên bàn đàm phán; hoặc để hiểu cách tối đa hóa giá trị công ty mình thông qua việc tìm kiếm, đánh giá và kiểm soát giá trị cộng hưởng (synergy) trong quá trình hội nhập sau thương vụ (Post Merger Integration – PMI).
KẾT LUẬN
PE, IB và M&A tuy khác biệt về bản chất nhưng lại bổ trợ chặt chẽ cho nhau như kiềng ba chân trong thế giới tài chính cấp cao. Dù bạn định hướng trở thành một nhà đầu tư sắc sảo (PE), một nhà tư vấn tài ba (IB) hay một chiến lược gia đại tài (M&A), việc trang bị kiến thức tổng hòa là điều kiện tiên quyết. Đừng để những quan niệm sai lầm cản bước bạn. Tại Vietnam Investment Nurturing Hub , chúng tôi cung cấp tư duy đúng ngay từ đầu cho học viên. Để làm được điều đó, chúng tôi không dạy lý thuyết, chúng tôi ươm mầm, bồi dưỡng tư duy, kiến thức và kỹ năng thực chiến kết tinh từ những chuyên gia hàng đầu.
